1 ΑΠΟ ΤΗ ΡΩΜΗ ΣΤΗ ΝΕΑ ΡΩΜΗ

                             ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ       

  

                   1. Από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη          

 

Μέτρα του Κωνσταντίνου Α΄ για την ανόρθωση του κράτους:

1. ίδρυσε την Κωνσταντινούπολη
2. αναγνώρισε το δικαίωμα άσκησης της χριστιανικής λατρείας
3. καθιέρωσε τη διάκριση της πολιτικής από τη στρατιωτική εξουσία
4. εξέδωσε ένα πολύ σταθερό νόμισμα

α. Ίδρυση Κωνσταντινούπολης

Γεωπολιτική θέση του Βυζαντίου: σταυροδρόμι της Ασίας και της Ευρώπης, του

                                                          Ευξείνου Πόντου και της Μεσογείου.

Λόγοι δημιουργίας του νέου διοικητικού κέντρου, της Κωνσταντινούπολης:

1. Η Ανατολή διέθετε ακμαίο πληθυσμό και οικονομία.
2. Οι Χριστιανοί, στους οποίους ο Κωνσταντίνος Α΄ στηρίχτηκε πολιτικά, ήταν πολυπληθέστεροι στην Ανατολή.
3. Οι μεγάλες πόλεις της Ανατολής υπέφεραν από Θρησκευτικές συγκρούσεις.
4. Από το Βυζάντιο μπορούσε να αποκρούσει ευκολότερα τους Γότθους και τους Πέρσες.

 Οικοδομήματα της Κωνσταντινούπολης: νέα τείχη, το φόρουμ του Κωνσταντίνου,

                                                         το Ιερόν Παλάτιον, εκκλησίες, λουτρά, δεξαμενές.

11 Μαΐου 330: εγκαίνια της Κωνσταντινούπολης ή Νέας Ρώμης

β. Θρησκευτική πολιτική

Ενέργειες με τις οποίες ο Κωνσταντίνος έδειξε ευνοϊκή στάση προς το Χριστιανισμό:

1. Χριστόγραμμα: μετέφερε το μονόγραμμα του Χριστού από τη στρατιωτική σημαία στα νομίσματά του.
2. Διάταγμα των Μεδιολάνων: κατοχύρωσε την ανεξιθρησκία στην επικράτειά του, αναγνωρίζοντας στους Χριστιανούς ελευθερία άσκησης της λατρείας τους.
3. Α΄ Οικουμενική Σύνοδος στη Νίκαια της Βιθυνίας: διατύπωσε τη διδασκαλία της Εκκλησίας έναντι των αιρέσεων.

Ο ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ

ΙΙ. ΕΞΩΤΕΡΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΝΑΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ

                                     ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ

1.     Ο Ιουστινιανός και το έργο του

α. Η πολιτική του Ιουστινιανού

Το πολιτικό του πρόγραμμα: ένα κράτος, μία εκκλησία, μία νομοθεσία.

β. Εσωτερική πολιτική

Καταστολή της Στάσης του Νίκα με τη συνεργασία της Θεοδώρας το 532 ► περιορισμός της δύναμης των δήμων.

Πολιτική προστασίας των ελεύθερων αγροτών έναντι των μεγάλων γαιοκτημόνων

Καταδίωξη των οπαδών των αιρέσεων και αναστολή της λειτουργίας της Νεοπλατωνικής Ακαδημίας στην Αθήνα το 529 – Διάδοση του Χριστιανισμού στον Καύκασο και την Ανατολική Αφρική.

Κωδικοποίηση του Ρωμαϊκή Δικαίου (529 – 534):

1.        Ιουστινιάνειος Κώδικας: περιλάμβανε τους πριν από τον Ιουστινιανό αυτοκρατορικούς νόμους.

2.        Πανδέκτης: περιλάμβανε γνώμες Ρωμαίων νομικών.

3.        Εισηγήσεις: εγχειρίδιο για τους αρχάριους σπουδαστές της νομικής.

4.        Νεαρές: νέοι νόμοι που εκδόθηκαν μετά το 534 και γράφηκαν οι περισσότερες στα ελληνικά.

γ. Εξωτερική πολιτική

Στόχος: η αποκατάσταση της Ρωμαϊκής Οικουμένης.

Κατακτήσεις: κατάλυση του βανδαλικού και του Οστρογοτθικού Βασιλείου και

                         ανάκτηση των παράκτιων περιοχών του Βησιγοτθικού.

Συνθήκη ειρήνης το 562 με τον βασιλιά Χοσρόη Α΄ της Περσίας.

Αποτυχία αναχαίτισης των καταστροφικών εισβολών των Σλάβων στη γραμμή του Δούναβη και τη Χερσόνησο του Αίμου.

Συνέπειες: 1. απογύμνωση των ευρωπαϊκών περιοχών από στρατεύματα

                   2. εξάντληση των κρατικών ταμείων

                   3. εξασθένιση της διεθνούς θέσης του Βυζαντίου με ολέθριες επιπτώσεις

                       στην εδαφική ακεραιότητα του κράτους επί των διαδόχων του

δ. Κτίσματα και Αγία Σοφία

Οικοδομικό πρόγραμμα: 1. αμυντικά έργα

                                           2. έργα θρησκευτικού χαρακτήρα

                                           3. έργα υποδομής και κοινής ωφέλειας

Αγία Σοφία: εκπροσωπεί το νέο ρυθμό βασιλική μετά τρούλου και εκφράζει την

                      αγάπη του Ιουστινιανού Α΄ για τις μνημειώδεις κατασκευές.

Ο ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ

                    2. Ο Ηράκλειος και η δυναστεία του (610 – 717):

                   Εσωτερική μεταρρύθμιση και αγώνας επιβίωσης  

 

α. Το βυζάντιο σε κρίση

Εκδήλωση μεγάλης κρίσης στο δεύτερο μισό του 6^ου και στις αρχές του 7^ου αι.:

Λοιμοί, κακές σοδειές, σεισμοί και εισβολές στα εδάφη της αυτοκρατορίας ► παρακμή των πόλεων, μείωση του πληθυσμού και υποχώρηση του εμπορίου και της νομισματικής κυκλοφορίας ► επέκταση της κρίσης στη δημόσια οικονομία ► παραμέληση του στρατού  ► εισβολές Σλάβων και Περσών ► Ανάγκη ριζικής μεταρρύθμισης.

β. Η αντεπίθεση του Ηρακλείου

Αναδιοργάνωση του στρατεύματος με την οικονομική συμπαράσταση της εκκλησίας.

Νίκη επί των Περσών στη μάχη της Νινευί το 627 και ανάκτηση όλων των βυζαντινών επαρχιών στην Εγγύς Ανατολή.

Νίκη επί των Αβάρων και των Σλάβων που σε συνεννόηση με τους Πέρσες πολιόρκησαν την Κωνσταντινούπολη.

Η αρπαγή του Τιμίου Σταυρού από τους Πέρσες έδωσε στον Ηράκλειο την ευκαιρία να προσδώσει στον πόλεμο θρησκευτικό χαρακτήρα και να ενισχύσει το φρόνημα των στρατιωτών.

γ.  Θέματα και εξελληνισμός του κράτους

Θέματα: διοικητικές περιφέρειες με δικό τους στρατό, που αποτέλεσαν τον πυρήνα

               του νέου διοικητικού συστήματος που εγκαθίδρυσαν οι διάδοχοι του

               Ηρακλείου προκειμένου να αντιμετωπίσουν τις αραβικές επιδρομές.

Θεματικός στρατός: αποτελούσε ένα είδος εθνικού στρατού  που τον συγκροτούσαν

                ελεύθεροι αγρότες, στους οποίους το κράτος παραχωρούσε στρατιωτικά

                κτήματα ή στρατιωτόπια.

Ο στρατηγός ασκούσε την ανώτατη στρατιωτική και πολιτική εξουσία στα όρια του θέματος.

Εξελληνισμός της κρατικής διοίκησης με την υιοθέτηση της ελληνικής γλώσσας ως επίσημης στην πολιτική και στρατιωτική διοίκηση και την αντικατάσταση των Ρωμαϊκών τίτλων από ελληνικούς ► σηματοδότηση του τέλους της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και της αρχής της μεσαιωνικής ελληνικής Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.

ΟΙ ΣΛΑΒΟΙ

                   1. Οι Σλάβοι και οι σχέσεις τους με το Βυζάντιο              

Σλάβοι: νομάδες με ιδιότυπη πολιτική οργάνωση ► τον 6^ο αι. άρχισαν τις επιδρομές

              εναντίον του Βυζαντίου και σταδιακά πέρασαν στην επιρροή των Αβάρων ►

              στις αρχές του 7^ου αι. ίδρυσαν σκλαβηνίες , πολιτικά αυτόνομες νησίδες

              σλαβικού πληθυσμού διάσπαρτες ανάμεσα σε Έλληνες ► αφομοιώθηκαν

              προοδευτικά από την βυζαντινή κοινωνία.

Τρία στάδια εξελληνισμού των Σλάβων:

1. Στρατιωτική υποταγή στο Βυζάντιο.
2. Εκχριστιανισμός.
3. Κοινωνική και εθνολογική αφομοίωση.

 

Άβαροι: λαός ουννικής καταγωγής, που ορμώμενος από την Κεντρική Ευρώπη

               ενεργούσε επιθέσεις στα βαλκανικά εδάφη του Βυζαντίου.

       

ΟΙ ΒΟΥΛΓΑΡΟΙ

             

               2. Οι Βούλγαροι και οι σχέσεις τους με το Βυζάντιο

α. Ίδρυση Βουλγαρικού Κράτους

Οι Βούλγαροι, φύλο ασιατικής προέλευσης, εμφανίστηκαν στο βαλκανικό χώρο στα τέλη του 7^ου αι. και ύστερα από τη νίκη εναντίον των βυζαντινών στρατευμάτων το 680 ίδρυσαν κράτος μεταξύ Δούναβη και Αίμου, που αναγνωρίστηκε από την Βυζαντινή Αυτοκρατορία.

Βουλγαρικό έθνος:

Βούλγαροι (όνομα, οργάνωση) + Σλάβοι (γλώσσα, λαϊκή βάση) 

β. Σχέσεις με το Βυζάντιο

Οι βυζαντινοβουλγαρικές σχέσεις χαρακτηρίστηκαν από πολέμους αλλά και εμπορικές συνναλλαγές.

Οι ηγεμόνες των Βουλγάρων είχαν υιοθετήσει την ελληνική ως επίσημη γλώσσα τους.

Το 864 οι Βούλγαροι εκχριστιανίστηκαν.

Το εμπόριο και ο πολιτισμός του Ισλάμ

                      2. Το εμπόριο και ο πολιτισμός του Ισλάμ

α. Η ανάπτυξη του εμπορίου

Παράγοντες που συνέβαλαν στο να αναδειχτούν οι Άραβες και οι Εβραίοι από τα μέσα του 8^ου αι. σε μεταπράτες του διεθνούς εμπορίου:

1. Η εξαιρετική θέση του Χαλιφάτου μεταξύ Ανατολής και Δύσης
2. Η εκμετάλλευση των ορυχείων χρυσού και αργύρου της Δυτ. Αφρικής και της Σαχάρας

Από τα μέσα του 9^ου αιώνα οι Άραβες ίδρυσαν εμπορικές αποικίες στις ακτές των Ινδιών, της ΝΑ Ασίας και της Κίνας και τροφοδοτούσαν με είδη πολυτελείας τις αραβικές και βυζαντινές αγορές.

Καινοτομίες των εμπόρων του Ισλάμ:

1. Συγκρότησαν εμπορικές εταιρείες
2. Επινόησαν την εμπορική επιταγή
3. Ανέπτυξαν το πιστωτικό σύστημα

β. Γράμματα, επιστήμη και τέχνες

Πνευματικά κέντρα του Ισλάμ: Κόρδοβα, Βαγδάτη.

Ιδρύθηκαν βιβλιοθήκες και πανεπιστήμια.

Ανάπτυξη της αραβικής λογοτεχνίας.

Οι Άραβες μετέφρασαν τα έργα των Ινδών, των Περσών και των Ελλήνων (κυρίως Αριστοτέλη και Νεοπλατωνικούς).

Η ισλαμική τέχνη έμεινε προσηλωμένη στην απεικονική τεχνοτροπία και χαρακτηριστικά της δημιουργήματα είναι τα τεμένη (Κόρδοβας, Δαμασκού).

γ. Επίδραση του αραβικού πολιτισμού

Επιστημονικές επιδόσεις των Αράβων:

• Μαθηματικά: καθιέρωσαν την ινδική αρίθμηση.
• Γεωγραφία: οργάνωσαν μακρινά ταξίδια.
• Αστρονομία: υπολόγισαν ακριβώς την τροχιά του ήλιου και των πλανητών.
• Χημεία: ανακάλυψαν το θειικό οξύ και το οινόπνευμα.
• Ιατρική: καθιέρωσαν νέα φάρμακα και πραγματοποίησαν πολύπλοκες εγχειρήσεις.

Εισήγαγαν στο Βυζάντιο και στη Δύση το χαρτί και πολλές καλλιέργειες.

Τεκμήριο της επίδρασής τους στη Δύση αποτελεί η παρουσία πολλών αραβικών λέξεων στις ευρωπαϊκές γλώσσες.

Η διαμόρφωση της μεσαιωνικής ελληνικής βυζαντινής αυτοκρατορίας

                 1. Η διαμόρφωση της μεσαιωνικής ελληνικής

                                          βυζαντινής αυτοκρατορίας

α. Παγίωση και επέκταση των αλλαγών

Εξελίξεις στα χρόνια της ισαυρικής δυναστείας και της δυναστείας του Αμορίου:

• Σταθεροποίηση των χερσαίων συνόρων μεταξύ Βυζαντίου και Χαλιφάτου στις παρυφές της Μ. Ασίας και των θαλάσσιων στη γραμμή Κιλικία – Κύπρος – Κρήτη
• Επιτυχής αντιμετώπιση της βουλγαρικής απειλής και αφομοίωση των σλαβικών πληθυσμών
• Ενίσχυση του ελληνικού χαρακτήρα της αυτοκρατορίας
• Περαιτέρω οργάνωση των κεντρικών διοικητικών υπηρεσιών του κράτους
• Γενίκευση του θεσμού των θεμάτων στη Μ. Ασία και επέκτασή του στα Βαλκάνια
• Οργάνωση εξεγέρσεων από στρατηγούς – διοικητές των θεμάτων εναντίον της κεντρικής εξουσίας
• Δραστικός περιορισμός των μισθοφόρων και κυριαρχία της μικρής και μεσαίας ιδιοκτησίας με την ανάπτυξη των θεματικών στρατών

                                                                ▼

                      Διαμόρφωση του μεσαιωνικού Βυζαντινού Κράτους

β. Ανάκαμψη της οικονομίας

Εξελίξεις  της βυζαντινής οικονομίας στο μεταίχμιο από τον 8^ο προς τον 9^ο αι.:

• Αύξηση του πληθυσμού.
• Υπέρβαση της κρίσης της οικονομίας.
• Αύξηση των κρατικών εσόδων.
• Αναζωογόνηση του εμπορίου και της βιοτεχνίας.
• Διατήρηση του αγροτικού χαρακτήρα της οικονομίας.

Κακώσεις: έτσι ονομάστηκαν από τους εχθρούς του τα τολμηρά οικονομικά μέτρα που πήρε ο Νικηφόρος Α΄ στις αρχές του 9^ου αι. με στόχο την ανάκαμψη του εμπορίου και την αύξηση των εσόδων του κράτους.

Η μεταβατική εποχή: Οι έριδες για το ζήτημα των εικόνων

       2. Η μεταβατική εποχή: Οι έριδες για το ζήτημα των εικόνων

α. Ορισμός, πρωτεργάτες και παράγοντες

Εικονομαχία: πνευματική κίνηση που αναπτύχθηκε στο Βυζάντιο από τις αρχές του 

                        8^ου ως τα μέσα του 9^ου αι. και συνίσταται στη διαμάχη πάνω στο

                        ζήτημα του εάν είναι σύμφωνη με τις παραδόσεις της Ορθοδοξίας

                        ή όχι η λατρεία των εικόνων.

Πρωτεργάτες: οι αυτοκράτορες Λέων Γ΄(717 – 741) και Κωνσταντίνος Ε΄ (741–745)

                         οι οποίοι είχαν επηρεαστεί από τις ανεικονικές αντιλήψεις της

                         ιουδαϊκής και ισλαμικής θρησκείας και απέρριπταν τη λατρεία των

                         εικόνων ως εκδήλωση ειδωλολατρική.

Παράγοντες που οδήγησαν στην απαγόρευση των εικόνων:

1.      Η πρόθεση των Ισαύρων να ευνοήσουν τους αγροτικούς πληθυσμούς της γειτονικής με το Ισλάμ Μ. Ασίας, που σήκωναν το κύριο βάρος της άμυνας κατά των Αράβων, καθώς σ’ αυτούς ήταν πολύ διαδεδομένες οι ανεικονικές αντιλήψεις.

2.      Οι δεισιδαιμονίες και οι υπερβολές που είχαν εκδηλωθεί γύρω από τη λατρεία των εικόνων.

3.      Η επιθυμία των Ισαύρων να περιορίσουν την επιρροή των μοναχών.

4.      Η ιδέα ότι οι επιτυχίες των εχθρών του Βυζαντίου, προέρχονταν από τη δίκαιη οργή του Θεού για ό,τι συνέβαινε στο χώρο της λατρείας.

β. Φάσεις

Πρώτη φάση της εικονομαχίας (726 – 787):

• Άρχισε με την απομάκρυνση από τον Λέοντα Γ΄ της εικόνας του Χριστού από τη Χαλκή Πύλη της Πόλης.
• Το πρώτο αυτοκρατορικό διάταγμα κατά της λατρείας των εικόνων δημοσιεύτηκε το 730.
• Οι εικονόφιλοι τιμωρήθηκαν με εξορίες, φυλακίσεις και δημεύσεις περιουσιών.
• Τη θεωρητική υποστήριξη των εικονολατρών ανέλαβε ο Ιωάννης Δαμασκηνός.
• Τερματίστηκε με τη Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδο, η οποία συγκλήθηκε από την αυτοκράτειρα Ειρήνη την Αθηναία και αποκατέστησε τις εικόνες.

Δεύτερη φάση της εικονομαχίας (815 – 843)

• Εγκαινιάστηκε από τον Λέοντα Ε τον Αρμένιο, ο οποίος απέδωσε στην εικονολατρία τις ήττες των Βυζαντινών στα πεδία των μαχών.
• Τερματίστηκε με τη Σύνοδο του 843, η οποία συγκλήθηκε από την Θεοδώρα και προχώρησε στην αποκατάσταση και αναστήλωση των εικόνων.

γ. Σημασία της ήττας των εικονοκλαστών

• Η αποκατάσταση των εικόνων θεωρείται νίκη της ελληνικής πνευματικής παράδοσης πάνω στην ανεικονική ασιατική παράδοση.
• Εγκαινιάστηκε μια περίοδος γόνιμης συνεργασίας κράτους – εκκλησίας.
• Τα μοναστήρια άρχισαν να πολλαπλασιάζονται και να πλουτίζουν.
• Περιορίστηκαν οι υπερβολές στη λατρεία των εικόνων και των λειψάνων.

δ. Συνέπειες της εικονομαχίας

1. Δίχασε το λαό.
2. Είχε ολέθριες συνέπειες στην εξωτερική πολιτική και τον πολιτισμό.
3. Προκάλεσε την απομάκρυνση της εκκλησίας της Ρώμης από το Βυζάντιο.
4. Καταστράφηκαν πολλά έργα τέχνης και σημαντικά κείμενα των εικονομάχων, ενώ υποχώρησε και η ενασχόληση με τα γράμματα.

Η βασιλεία του Μιχαήλ Γ΄ και η αυγή της Νέας Εποχής

3. Η βασιλεία του Μιχαήλ Γ΄ και η αυγή της Νέας Εποχής

α. Έναρξη της Νέας Εποχής

Έναρξη της ανάπτυξης του Βυζαντίου επί Μιχαήλ Γ΄ (842-867) ► Κορύφωση της ανάπτυξης επί Μακεδονικής Δυναστείας (867-1025).

Η λήξη της εικονομαχίας επέτρεψε τη βελτίωση της άμυνας κατά των Αράβων και την πολιτισμική πρόοδο.

Κατά τη δεκαετία  από τα τέλη του 855  έως τις αρχές του866 την εξουσία ασκούσε ο Βάρδας, θείος του νεαρού Μιχαήλ Γ΄.

β. Ίδρυση της σχολής της Μαγναύρας

Ίδρυση της σχολής της Μαγναύρας, που περιλάμβανε τις σχολές της φιλοσοφίας, της γεωμετρίας, της αστρονομίας και της γραμματικής.

Τη διεύθυνση της σχολής ανέλαβε ο Λέων Φιλόσοφος ή Μαθηματικός.

γ. Ενδιαφέρον για τους κλασικούς

Ενδιαφέρον των λογίων για χειρόγραφα με έργα της αρχαίας γραμματείας.

Ξεχωρίζει ο Φώτιος, υπό την ηγεσία του οποίου η βυζαντινή εκκλησία εκχριστιάνισε του Σλάβους.

Έργο του: η Μυριόβιβλος, συλλογή 300 φιλολογικών δοκιμίων, ένα λεξικό, ομιλίες 

                  και θεολογικά έργα.

δ. Αραβικοί πόλεμοι και επική ποίηση

Μέχρι τα μέσα του 9^ου αι. το Βυζάντιο βρισκόταν σε θέση άμυνας απέναντι στους Άραβες.

Αποκορύφωμα της αραβικής επιθετικότητας αποτέλεσε η άλωση του Αμορίου το838.

Ο αυτοκράτορας Θεόφιλος (829-842) προσπάθησε να κινητοποιήσει τους Χριστιανούς της Ανατολής και της Δύσης σε μια γενική συμμαχία κατά του Ισλάμ.

Βυζαντινή αντεπίθεση: νίκη εναντίον του εμίρη της Μελιτηνής το 863.

Οι πόλεμοι με τους Άραβες συνέβαλαν στη διαμόρφωση της βυζαντινής επικής ποίησης ► Τα ακριτικά τραγούδια θεωρούνται τα σημαντικότερα δείγματα της δημώδους ή λαϊκότροπης λογοτεχνίας των Βυζαντινών, η οποία αναπτύσσεται παράλληλα με τη λόγια Γραμματεία.

Η διάδοση του Χριστιανισμού στους Μοραβούς και τους Βουλγάρους

                              4. Η διάδοση του Χριστιανισμού

                             στους Μοραβούς και τους Βουλγάρους

α. Ο εκχριστιανισμός των Μοραβών

Ο ηγεμόνας της Μοραβίας Ραστισλάβος ζήτησε από το Βυζάντιο ιεραποστόλους, για να διδάξουν στο λαό του το Χριστιανισμό, προκειμένου να αντισταθμίσει την απειλή των Γερμανών και των Βουλγάρων.

Ο αυτοκράτορας Μιχαήλ Γ΄ και ο πατριάρχης Φώτιος απέστειλαν το 863 τους θεσσαλονικείς αδελφούς Μεθόδιο και Κωνσταντίνο (Κύριλλο), οι οποίοι διέδωσαν το Χριστιανισμό:

Ø      δημιουργώντας ένα σλαβικό αλφάβητο,

Ø      αποδίδοντας στα σλαβικά τη Θεία Λειτουργία και τα ιερά βιβλία.

β. Σημασία του εκχριστιανισμού

§         Η οργάνωση της σλαβικής εκκλησίας μύησε τους Σλάβους στο πολιτιστικό σύστημα των Ελλήνων και του Χριστιανισμού.

§         Συντέλεσε στην ενότητα των Σλάβων.

γ. Ο εκχριστιανισμός των Βουλγάρων

Ανταγωνισμός μεταξύ βυζαντινής και ρωμαιοκαθολικής εκκλησίας για το ποια θα αναλάβει τον εκχριστιανισμό των Βουλγάρων.

Η σύνοδος του έτους 867:

Ø      αναθεμάτισε τον πάπα,

Ø      απέρριψε το δόγμα περί εκπορεύσεως του Αγίου Πνεύματος και εκ του Υιού (filioque),

Ø      καταδίκασε την επέμβαση της Ρώμης στη Βουλγαρία.

Με απόφαση της συνόδου του 870 η εκκλησία της Βουλγαρίας υπάχθηκε οριστικά στη δικαιοδοσία του πατριαρχείου Κωνσταντινούπολης.

5. Η Βυζαντινή Εποποιία. Επικοί αγώνες και επέκταση της Αυτοκρατορίας

             5. Η Βυζαντινή Εποποιία. Επικοί αγώνες και επέκταση

                                       της Αυτοκρατορίας

α. Αγώνες με τους Άραβες

Οι Βυζαντινοί αυτοκράτορες Ρωμανός Λακαπηνός, Νικηφόρος Φωκάς, Ιωάννης Τσιμισκής και Βασίλειος Β΄ με μια σειρά από εκστρατείες εναντίον των Αράβων ανέκτησαν τα ρωμαϊκά εδάφη της Εγγύς Ανατολής, καθώς και τα νησιά Κρήτη και Κύπρο.

β. Αγώνες με τους Βουλγάρους

Συμεών: πολιόρκησε την Κωνσταντινούπολη και αυτοτιτλοφορούμενος βασιλεύς

               Βουλγάρων και Ρωμαίων επιδίωξε την ίδρυση μιας βουλγαροβυζαντινής

               αυτοκρατορίας.

Πέτρος: σύναψε συνθήκη ειρήνης με το Βυζάντιο και νυμφεύτηκε την ανιψιά του

              Ρωμανού Λακαπηνού Μαρία.

Σαμουήλ: ίδρυσε νέο Βουλγαρικό Κράτος με επίκεντρο την Αχρίδα και κήρυξε τον

                 πόλεμο στο Βυζάντιο ► Συντριβή των Βουλγάρων από τον Βασίλειο Β΄

                 στις μάχες Σπερχειού (997) και Κλειδιού (1014) ► Η Βουλγαρία το 1018

                 υποτάχτηκε πλήρως στο Βυζάντιο και οργανώθηκε σε δύο θέματα.

γ. Οικονομικές συνέπειες του πολέμου

• Άνθηση της οικονομίας με πολλαπλασιασμό της παραγωγής και των νομισματικών αποθεμάτων του Βυζαντινού Κράτους.
• Ενίσχυση των δυνατοτήτων και του διεθνούς κύρους της αυτοκρατορίας.

6. Η ίδρυση, η εξέλιξη και ο εκχριστιανισμός του Ρωσικού κράτους

   6. Η ίδρυση, η εξέλιξη και ο εκχριστιανισμός του Ρωσικού κράτους

α. Η διαμόρφωση του έθνους των Ρώσων

Βάραγκοι ή Ρως: σκανδιναβικά φύλα που εμφανίστηκαν στο ιστορικό προσκήνιο

                              τον 9^ο αι. συνδυάζοντας εμπορικές με πειρατικές δραστηριότητες

                              και έγιναν γνωστοί στους λαούς της Δύσης με τα ονόματα Βίκιγκς

                              και Νορμανδοί.

Ρώσοι:             Βάραγκοι ή Ρως                 +                  Σλάβοι

            (όνομα και κρατική οργάνωση)              (γλώσσα και λαϊκή βάση)

β. Ίδρυση κράτους – Σχέσεις με το Βυζάντιο

Ηγεμονία του Κιέβου: το πρώτο ρωσικό κράτος, το οποία έλεγχε το δρόμο του

                                      ποταμού Ντον και έκανε εμπόριο με το Βυζάντιο και το

                                      Χαλιφάτο.

Δυο αποτυχημένες εκστρατείες κατά της Κωνσταντινούπολης το 10^ο αι. ► Δύο σημαντικές εμπορικές συνθήκες με το Βυζάντιο το 911 και το 944 ► Οι έμποροι και διπλωμάτες που ταξίδευαν μεταξύ Κιέβου και Βυζαντίου έγιναν φορείς ιδεών και προετοίμασαν τον εκχριστιανισμό των Ρώσων.

                                  

γ. Εκχριστιανισμός Ρώσων

Ο αυτοκράτορας Βασίλειος Β΄ ζήτησε τη βοήθεια του ρώσου ηγεμόνα Βλαδίμηρου για να καταστείλει την ανταρσία των βυζαντινών γαιοκτημόνων (δυνατών) ► Ο Βλαδίμηρος παντρεύτηκε την αδελφή του Βασιλείου Α΄ Άννα και ασπάστηκε το Χριστιανισμό ► Ακολούθησε η ομαδικά βάπτιση των Ρώσων στα νερά του Δνείπερου.  

Η σημασία του εκχριστιανισμού των Ρώσων:

§         Ένταξη μιας τεράστιας έκτασης στη σφαίρα επιρροής της Ορθοδοξίας και του βυζαντινού πολιτισμού

§         Άσκηση επιρροής στη νοοτροπία και τον υλικοπνευματικό πολιτισμό των Ρώσων

§         Εντατικοποίηση των εμπορικών συναλλαγών των Ρώσων με το Βυζάντιο

§         Αύξηση του αριθμού των βαράγγων και ρώσων  μισθοφόρων που υπηρετούσαν στην αυτοκρατορική φρουρά και το βυζαντινό στρατό

Σχέσεις Βυζαντίου – Δύσης

                                   7. 

                  Αγώνες για τη διατήρηση των ιταλικών κτήσεων

α. Ο Ελληνισμός της Ιταλίας

Το ελληνικό στοιχείο υπήρχε από την αρχαιότητα στη Σικελία και την Ν. Ιταλία ► Ενισχύθηκε κατά τον 7^ο και 8ο αι. με μετοικεσίες πληθυσμών από την Ελλάδα εξαιτίας των σλαβικών επιδρομών ► Η κατάκτηση της Σικελίας από τους Άραβες στις αρχές του 10^ου αι. οδήγησε τους Σικελιώτες στη Ν. Ιταλία.

Η βυζαντινή Ν. Ιταλία περιλάμβανε τα θέματα Λογγοβαρδίας, Καλαβρίας και Λουκανίας.

β. Η ιταλική πολιτική των Μακεδόνων – σχέσεις με το Γερμανικό Κράτος

Στόχος της ιταλικής πολιτικής των Μακεδόνων :

Διατήρηση και επέκταση των κτήσεών τους στην Ιταλία και απόκρουση των αραβικών επιθέσεων και της γερμανικής απειλής.

Κωνσταντίνος Ζ΄ :

Προσπάθησε να εξασφαλίσει συμμάχους στη Δύση αλλά νικήθηκε από τους Άραβες.

Νικηφόρος Φωκάς:

§         Ακολούθησε αμυντική τακτική έναντι των Αράβων της Σικελίας και των Γερμανών.

§         Αντιμετώπισε έντονη απειλή για τις βυζαντινές κτήσεις στην Ιταλία, όταν ο γερμανός ηγεμόνας Όθων Α΄ ανακηρύχθηκε βασιλεύς Ιταλίας και στέφθηκε από τον πάπα στη Ρώμη αυτοκράτωρ Ρωμαίων.

§         Επιφύλαξε πολλές ταπεινώσεις στον πρεσβευτή του Όθωνα Λιουτπράνδο, όταν αυτός ταξίδεψε στη Κωνσταντινούπολη για να προτείνει ειρήνη και γάμο του γερμανού διαδόχου με μια βυζαντινή πριγκίπισσα.

Ιωάννης Τσιμισκής:

§         Συνένωσε τα τρία ελληνικά θέματα και ίδρυσε το κατεπανάτο Ιταλίας με έδρα το Μπάρι, ακολουθώντας μετριοπαθή πολιτική έναντι των Γερμανών.

§         Η ανιψιά του Θεοφανώ νυμφεύτηκε τον διάδοχο του γερμανικού θρόνου Όθωνα Β΄, ο οποίος αργότερα συντρίφτηκε από τους Άραβες στον Κρότωνα της Ν. Ιταλίας.

§         Η επιρροή του Βυζαντινού πολιτισμού στη Γερμανία ήταν πολύ έντονη όσο η Θεοφανώ επιτρόπευε τον ανήλικο γιο της.

Βασίλειος Β΄:

Αντιμετώπισε τις εξωτερικές απειλές με τη βοήθεια των Βενετών, στους οποίους έδωσε και τα πρώτα εμπορικά προνόμια, και των Πισατών.

Στα μέσα του 11^ου αιώνα εμφανίστηκε η απειλή των Νορμανδών στις βυζαντινές κτήσεις στη Ν. Ιταλία.

Οι εξελίξεις στην οικονομία και την κοινωνία

                    1.   

Χαρακτηριστικά της οικονομίας επί δυναστείας των Μακεδόνων:

§         Σταθεροποίηση της δημογραφικής εξέλιξης.

§         Βελτίωση των δεικτών της οικονομίας.

§         Μεγαλύτερη ανάπτυξη της αστικής οικονομίας.

α. Οικονομία και κοινωνία της υπαίθρου

Κοινωνική διαστρωμάτωση του Βυζαντίου:

Αριστοκρατία: της γης ή επαρχιακή και των αξιωμάτων ή αστική ► από τα τέλη

                           του 10^ου αι. συγχωνεύονται και ονομάζονται δυνατοί.

Πένητες: ελεύθεροι γαιοκτήμονες

                ακτήμονες γεωργοί: μίσθωναν γη για καλλιέργεια.

                πάροικοι: ήταν δεμένοι με τη γη ή είχαν προσωπική εξάρτηση από τους

                                  κυρίους της.

Η αγροτική κοινότητα άρχισε από τις αρχές του 9^ου αι. να κινδυνεύει από:

§         την αρπακτική διάθεση των μεγαλογαιοκτημόνων,

§         τη φορολογική πίεση που ασκούσε το κράτος.

Χωρία ή προάστεια: οι πολυάριθμες διάσπαρτες εκτάσεις που συνέθεταν τα κτήματα

                                    των ευγενών  και καλλιεργούνταν από ελεύθερους ενοικιαστές

                                    ή πάροικους.

Ευγενείς: από τη μια ζούσαν πλουσιοπάροχα και από την άλλοι ήταν απρόθυμοι να επενδύσουν στις εγκαταστάσεις, τα μέσα και τις τεχνικές της παραγωγής ► Η αγροτική παραγωγή στο Βυζάντιο παρέμενε στάσιμη και ευάλωτη στις κρίσεις.

β. Οικονομία και κοινωνία των πόλεων

Αστική οικονομία: γνώρισε μεγάλη ανάπτυξη με επίκεντρο νέες ή παλιές πόλεις που 

                                ανοικοδομήθηκαν, όπως η Πάτρα και η Σπάρτη, πόλεις με μεγάλη

                                εμπορική κίνηση όπως η Έφεσος, η Ευχάιτα, η Τραπεζούς, όπου

                                διεξαγόταν ετήσιες εμποροπανηγύρεις, και αστυκώμαι ή

                                 αγροτοπόλεις, αστικά κέντρα με αγροτικό χαρακτήρα.

Συστήματα: συντεχνίες εμπόρων και βιοτεχνών ή επαγγελματικά σωματεία των

                      οποίων η λειτουργία καθοριζόταν από το Επαρχικόν Βιβλίον, συλλογή

                      διατάξεων των αρχών του 10^ου αι..

Εξωτερικό εμπόριο: αναβίωσε από τα μέσα του10ου αι. και διεξαγόταν με τους

                                  Βούλγαρους, τους Ρώσους, τις ιταλικές πόλεις, τη Βενετία και

                                  το Χαλιφάτο.

Μεσαία τάξη: αποτελεί δημιούργημα της συνεχούς ανάπτυξης της αστικής

                        οικονομίας και αποτελείται από εμποροβιοτέχνες, ναύκληρους

                        και τραπεζίτες, που ενισχύουν συνεχώς την κοινωνική και

                        πολιτική τους επιρροή.

Δήμος: οι λαϊκές μάζες των πόλεων που αποτελούνταν από φτωχούς που

             εργάζονταν περιστασιακά ή ήταν άνεργοι.

Η νομοθεσία της Μακεδονικής Δυναστείας

                       2. 

α. Η νομοθετική δραστηριότητα

Συλλογές ή μεμονωμένοι νόμοι που εκδόθηκαν από τους Μακεδόνες αυτοκράτορες:

1. Πρόχειρος Νόμος: εύχρηστο απάνθισμα νόμων που αντικατέστησε την Εκλογή, νομική συλλογή των Ισαύρων.
2. Επαναγωγή: εισαγωγή στον Πρόχειρο Νόμο που καθόριζε με ακρίβεια τις αρμοδιότητες του αυτοκράτορα και του πατριάρχη.
3. Βασιλικά: συλλογή νόμων, η οποία αντλεί κυρίως από τις νομικές συλλογές του Ιουστινιανού (60 βιβλία).
4. Επαρχικόν Βιβλίον: διατάξεις που ρύθμιζαν τη λειτουργία των συντεχνιών της Κωνσταντινούπολης.
5. Νεαρές: νέοι νόμοι που απέβλεπαν κυρίως στον περιορισμό της μεγάλης γαιοκτησίας.

β. Νόμοι και αγώνας κατά των δυνατών

Οι Μακεδόνες αυτοκράτορες επιχείρησαν με μία σειρά από νόμους να προστατεύσουν την αγροτική κοινότητα και τους ελεύθερους καλλιεργητές, οι οποίοι στήριζαν τον θεσμό των θεμάτων και πλήρωναν φόρους, από τις καταχρήσεις των δυνατών, που επιδίωκαν να ιδιοποιηθούν τη γη των φτωχών, να αποσπάσουν προνόμια και να κατακτήσουν την πολιτική εξουσία. 

Με τους νόμους αυτούς οι Μακεδόνες αυτοκράτορες επέβαλαν ή πέτυχαν τα εξής:

1.      Να προτιμώνται ως αγοραστές οι γείτονες και οι συγγενείς, όταν πουλιόταν ένα κομμάτι κοινοτικής γης.

2.      Να αποδίδονται τα χωράφια που είχαν σφετεριστεί οι δυνατοί στους προηγούμενους φτωχούς ιδιοκτήτες τους χωρίς αποζημίωση.

3.      Να απαγορεύεται η πώληση και η αγορά στρατιωτικών κτημάτων. Όποιος διέθετε τέτοια κτήματα ήταν υποχρεωμένος να στρατεύεται.

4.      Να περιοριστεί η αύξηση της εκκλησιαστικής περιουσίας.

5.      Να πληρώνουν οι δυνατοί τους φόρους του χωριού (1002), μια υποχρέωση που βάραινε παλιότερα την κοινότητα συλλογικά (αλληλέγγυον).

Η κρίση και οι απώλειες της αυτοκρατορίας

                      1. 

                                         κατά τον 11^ο αιώνα (1025 – 1081)

α. Η εσωτερική κρίση

Λόγοι που οδήγησαν το Βυζάντιο σε κρίση μετά το θάνατο του Βασιλείου Β΄:

• Στρατός: 1) Παραμέληση του στόλου.

                            2) Σταδιακή διάλυση των θεμάτων και των θεματικών στρατών.

                            3) Αντικατάσταση της υποχρεωτικής στρατιωτικής θητείας με έναν       

                                φόρο που χρησιμοποιήθηκε για τη στρατολογία ξένων

                                μισθοφόρων.

                            4) Χρησιμοποίηση πολλών ξένων σε ανώτερες θέσεις.

• Κοινωνία: Η επιβολή νέων φόρων οδήγησε σε ταραχές και εξεγέρσεις των   

                         επαρχιακών αγροτικών πληθυσμών.

• Οικονομία: Εξασθένηση των δημόσιων οικονομικών.
• Πολιτική: Η πολιτική αστάθεια που εκδηλώθηκε το 1060 ενίσχυσε την

                        αίσθηση ότι η αυτοκρατορία είχε περιέλθει σε γενικευμένη

                         κρίση.

β. Οι στρατιωτικές αποτυχίες

Νέοι Εχθροί του βυζαντίου:

• Σελτζούκοι Τούρκοι: στη μάχη του Ματζικέρτ το 1071 συνέτριψαν τα μισθοφορικά στρατεύματα του Βυζαντίου, που έπασχαν από έλλειψη οπλισμού, πειθαρχίας και ηθικού.
• Νορμανδοί: το 1071 κυρίευσαν το Μπάρι, το τελευταίο βυζαντινό οχυρό της Ιταλίας.
• Ούγγροι
• Σέρβοι

Οι Κομνηνοί και η μερική αναδιοργάνωση της αυτοκρατορίας

      2.

α. Κατάσταση της αυτοκρατορίας

                               

                               ΟΙ ΕΧΘΡΟΙ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ (τέλη 11^ου αι.)

ΟΝΟΜΑ ΛΑΟΥ	Η ΔΡΑΣΗ ΤΟΥΣ
Νορμανδοί	Απειλούν τις ακτές της Ηπείρου
Κουμάνοι – Πατζινάκες	Λεηλατούν τα Βαλκάνια
Σελτζούκοι Τούρκοι	Κατακτούν μέρος της Μ. Ασίας

β. Εσωτερική πολιτική

Εφαρμογή από τους Κομνηνούς του θεσμού της Πρόνοιας.

Πρόνοια: παραχώρηση από το κράτος, ισοβίως, αγροκτημάτων και φορολογικών εσόδων στους ευγενείς, με αντάλλαγμα την παροχή υπηρεσιών.

Προνοιάριοι ή στρατιώτες: οι ευγενείς του θεσμού της Πρόνοιας

Οι προνοιάριοι αποτέλεσαν την άρχουσα τάξη, ενώ οι αγρότες εξαθλιώθηκαν.

γ. Εξωτερικές επιτυχίες

Αλέξιος Α΄: ανέκτησε τη δυτική Μ. Ασία εκμεταλλευόμενος τις επιχειρήσεις των σταυροφόρων – Στα Βαλκάνια εξουδετέρωσε τους Πατζινάκες και τους Κουμάνους.

Ιωάννης Κομνηνός: ανατολικά έφτασε μέχρι τη συριακή Αντιόχεια – Στα Βαλκάνια κυριάρχησε στους Σέρβους και προσπάθησε να θέσει υπό την βυζαντινή κηδεμονία το Ουγγρικό βασίλειο.

Μανουήλ Α΄ Κομνηνός: ακολούθησε φιλοδυτική εσωτερική πολιτική – Στην εξωτερική πολιτική σύναψε ειρήνη με τους Ούγγρους, ταπείνωσε τους Σέρβους και συνέχισε τις εκστρατείες κατά των Σελτζούκων. 

δ. Η στρατιωτική κατάρρευση

Οδυνηρή ήττα του βυζαντινού στρατού στο Μυριοκέφαλο της Φρυγίας το 1176 από τους Σελτζούκους → παγίωση της θέσης των Τούρκων και εξισλαμισμός των μικρασιατικών επαρχιών.

Η ενετική οικονομική διείσδυση και το σχίσμα των Εκκλησιών

    3. 

α. Εμπορικά προνόμια στους Βενετούς

Ο Αλέξιος Α΄ με χρυσόβουλο έδωσε στους Βενετούς, ως ανταμοιβή για την βοήθειά τους στην απώθηση των Νορμανδών από την περιοχή της Ηπείρου, τα ακόλουθα προνόμια:

1.         Παραχώρησε τίτλους και χρηματικές χορηγίες στους κοσμικούς και εκκλησιαστικούς άρχοντες της Βενετίας.

2.         Παραχώρησε στους εμπόρους της Βενετίας σκάλες (αποβάθρες) και εμπορικά καταστήματα στην προκυμαία της πρωτεύουσας.

3.         Επέτρεψε στους Βενετούς να εμπορεύονται ελεύθερα και χωρίς να πληρώνουν δασμούς σε όλα τα σημαντικά βυζαντινά λιμάνια.

Συνέπειες: οι Βενετοί διείσδυσαν οικονομικά και ίδρυσαν μια πανίσχυρη αποικιακή αυτοκρατορία στην Ανατολή, ενώ το Βυζάντιο έχασε το ρόλο του μεσάζοντα μεταξύ Αράβων και Δυτ. Ευρώπης και την κυρίαρχη θέση του στο εμπόριο της Μεσογείου.

Οι αυτοκράτορες επιχείρησαν αργότερα να αντιδράσουν ποικιλοτρόπως -  ο Μανουήλ Κομνηνός έδωσε προνόμια και σε άλλες ιταλικές πόλεις και πέτυχε διχάζοντάς τες να επέμβει στρατιωτικά στην Ιταλία.

β. Σχίσμα των δύο εκκλησιών

Σχίσμα των δύο Εκκλησιών το 1054: διακοπή των σχέσεων μεταξύ των πατριαρχείων  Ρώμης και Κωνσταντινούπολης, που στο εξής αποτελούν δύο χωριστές εκκλησίες, εξαιτίας της αδυναμίας επίλυσης των λειτουργικών και δογματικών τους διαφορών → πρόκληση μεγάλης αντιπαλότητας και μίσους μεταξύ Ανατολής και Δύσης.

Οι σταυροφορίες και η πρώτη άλωση της Πόλης

              

α. Ορισμός και παράγοντες

Σταυροφορίες: ήταν μία κίνηση που εκδηλώθηκε στη Δύση τον 11^ο αι., προήλθε από πρωτοβουλία των παπών και απέβλεπε στην απελευθέρωση του Παναγίου Τάφου και των Αγίων Τόπων που είχαν κατακτήσει οι Σελτούκοι.

Παράγοντες διαμόρφωσής τους:

§         Η φημολογία για τις ωμότητες Αράβων και Τούρκων κατά των προσκυνητών.

§         Τα οικονομικά προβλήματα της Δύσης.

§         Το κάλεσμα για βοήθεια που απηύθυνε ο αυτοκράτορας Αλέξιος Α΄ Κομνηνός στους ηγεμόνες της Δύσης.

β. Οι τρεις πρώτες σταυροφορίες

Πρώτη σταυροφορία: Κηρύχθηκε από τον πάπα Ουρβανό Β΄ στο Κλερμόν της Γαλλίας, είχε κυρίως θρησκευτικό χαρακτήρα και κατέληξε σε νίκη των σταυροφόρων  επί των Τούρκων, επιστροφή των εδαφών της δυτικής Μ. Ασίας στο Βυζάντιο και ίδρυση αυτοτελών κρατιδίων στη Συρία και την Παλαιστίνη από τους Φεουδάρχες.

Δεύτερη σταυροφορία: αποτυχία.

Τρίτη σταυροφορία: απώλεια για το Βυζάντιο της Κύπρου, η οποία καταλήφθηκε από τον Άγγλο βασιλιά Ριχάρδο Λεοντόκαρδο και παραδόθηκε στον φράγκο Γουίδο Λουζινιάν.

γ. Η τέταρτη σταυροφορία

Οι σταυροφόροι, κινούμενοι από υλικά και μόνο κίνητρα, παρεξέκλιναν από τον αρχικό τους στόχο, που ήταν η Αίγυπτος και η Συρία, και κατέλαβαν την Κωνσταντινούπολη το 1204.

Η περίοδος της Λατινοκρατίας και τα ελληνικά κράτη

            

α. Τα λατινικά κράτη

Λατινοκρατία: περίοδος που άρχισε με την άλωση της Πόλης το 1204 και τη διανομή των βυζαντινών εδαφών από τους σταυροφόρους.

Λατινικά κράτη:

• Αυτοκρατορία της Κωνσταντινούπολης.
• Βασίλειο της Θεσσαλονίκης: εξαρτιόταν από την αυτοκρατορία της Κωνσταντινούπολης.
• Δουκάτο των Αθηνών: κυριαρχήθηκε κατά το 14^ο αι. από τους Καταλανούς και αργότερα από μία φλωρεντινή οικογένεια.
• Ηγεμονία της Αχαΐας: από αυτή γεννήθηκε το Δεσποτάτο του Μυστρά.

β. Τα ελληνικά κράτη

Ελληνικά κράτη:

• Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας: εκτεινόταν στης ΝΑ ακτές του Ευξείνου Πόντου.
• Αυτοκρατορία της Νίκαιας: εκτεινόταν στο ΒΔ τμήμα της Μ. Ασίας και ήταν το ισχυρότερο ελληνικό κράτος.
• Κράτος της Ηπείρου: περιλάμβανε την Ήπειρο και την Αιτωλοακαρνανία.
• Δεσποτάτο του Μυστρά: μετά τη μάχη της Πελαγονίας τα κάστρα Μάνη, Γεράκι, Μονεμβασιά, και Μυστράς παραχωρήθηκαν από τους Φράγκους στο Βυζάντιο και αποτέλεσαν το Δεσποτάτο του Μυστρά, το οποίο κυβερνιόταν από έναν δεσπότη, αδερφό του βυζαντινού αυτοκράτορα και είχε πρωτεύουσα το Μυστρά.

γ. Λατίνοι και Έλληνες

Οι Έλληνες αντιστάθηκαν αποφασιστικά απέναντι στους υπερόπτες Λατίνους.

δ. Νέα ιδεολογία και ανάκτηση της Πόλης

Μετά την Άλωση της Πόλης το 1204 η αρχαία ελληνική κληρονομιά και η χριστιανική πίστη άρχισαν να συμβιβάζονται στη συνείδηση του Βυζαντινού και να αποτελούν τα βασικά συστατικά της νέας ιδεολογίας του.

Στόχος των ελληνικών κρατών έγινε η ανάκτηση της Πόλης και η ανασύσταση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, έργο που πραγματοποίησε ο αυτοκράτορας Νίκαιας Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγος το 1261.