Το αόρατο χέρι της τεχνολογίας

Οπως κανείς δεν μπορούσε να ξέρει πού θα οδηγούσε η λύση του Γουτεμβέργιου, έτσι σήμερα δεν φανταζόμαστε πού οδηγεί η νέα τεχνολογία

Του Πασχου Μανδραβελη

Οταν ο Ιωάννης Γουτεμβέργιος συναρμολογούσε το 1439 την πρώτη τυπογραφική πρέσα, δεν ήξερε ότι θα άλλαζε τον κόσμο. Δεν το ήθελε καν. Το έκανε για να κερδίσει χρήματα και πιθανότατα για να αποπληρώσει τους επενδυτές που του χρηματοδότησαν ένα προηγούμενο ανόητο εγχείρημα. Εκείνη την εποχή έφτιαχνε καθρέφτες από στιλβωμένο μέταλλο που είχαν τη «μαγική» ιδιότητα να αντανακλούν το αόρατο ιερό φως από θρησκευτικά λείψανα. Η επιχείρηση έπεσε έξω διότι η μεγάλη συλλογή σκηνωμάτων του Καρλομάγνου, που ήταν να εκτεθεί στο Ααχεν της Γερμανίας το 1439, αναβλήθηκε λόγω πλημμυρών και ο Γουτεμβέργιος έπρεπε να βρει κάτι άλλο για να αποζημιώσει τους επενδυτές του.

Η «απελευθέρωση της γνώσης από τα μοναστήρια», όπου αναπαράγονταν χειρογράφως μόνο όσα έργα κρίνονταν αρκούντως «ιερά», είναι εκ των υστέρων αποτιμήσεις της γουτεμβεργιανής επανάστασης. Η τυπογραφία ήταν το καύσιμο της Αναγέννησης. Δημιούργησε τη μαζική παιδεία. Βοήθησε να κυριαρχήσει η επιστήμη έναντι των θρησκευτικών προλήψεων, παρά το γεγονός ότι η Βίβλος ήταν το πρώτο βιβλίο που τυπώθηκε (πάλι για εμπορικούς λόγους: είναι το απόλυτο best seller όλων των εποχών). Η ίδια η Εκκλησία δεν κατάλαβε ποτέ πόσο διαβρωτικός ήταν για την ισχύ της ο εκδημοκρατισμός της γνώσης που έφερναν τα τυπογραφεία· τα στήριξε δίνοντας μαζικές παραγγελίες για συγχωροχάρτια. Πάλι για εμπορικούς λόγους...

Οπως κανείς δεν μπορούσε να ξέρει τον 15ο αιώνα πού θα οδηγούσε η λύση του Γουτεμβέργιου (για να αποπληρώσει τους επενδυτές του), έτσι και σήμερα δεν μπορούμε να φανταστούμε πού οδηγεί τις κοινωνίες μας η νέα τεχνολογία. Βεβαίως είμαστε περισσότερο υποψιασμένοι από τότε. Η ιστορία της επιστήμης και της τεχνολογίας επιτρέπει τουλάχιστον να καταλάβουμε ότι ο κόσμος αλλάζει συθέμελα, εξαιτίας διάφορων τεχνολογικών εργαλείων που κρατάμε στα χέρια μας· ένα κινητό τηλέφωνο σήμερα έχει μεγαλύτερη υπολογιστική ισχύ απ’ όλους τους υπολογιστές που χρησιμοποίησε το 1969 η NASA για να στείλει τον άνθρωπο στο φεγγάρι. Εκτός αυτού, η διείσδυση των νέων τεχνολογιών στην κοινωνία γίνεται πολύ ταχύτερα από ποτέ. Πριν από δέκα χρόνια δεν υπήρχε το Facebook. Το 2008 είχε 100 εκατομμύρια χρήστες. Τον Μάρτιο του 2013 έφτασε το 1,2 δισεκατομμύριο χρήστες. Για να έχει ηλεκτρικό το 10% του πληθυσμού των ΗΠΑ πέρασαν 39 χρόνια· για να συνδεθεί στο Ιnternet 8 χρόνια και για να αποκτήσει tablet 2,5 χρόνια. Για να φτάσει το τηλέφωνο από το 10% στο 40% του πληθυσμού απαιτήθηκαν 39 χρόνια· για να έχει smartphone το 40% των κατοίκων των ΗΠΑ χρειάστηκαν 3 χρόνια.

Η διάχυση αυτών των εργαλείων αλλάζει -πολλές φορές χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε- τον τρόπο που δουλεύουμε, επικοινωνούμε, μαθαίνουμε, φλερτάρουμε κ.λπ. Αλλάζει συμπεριφορές παρανόμων· σήμερα η διείσδυση σε μια τράπεζα δεδομένων μπορεί να αποδειχθεί πιο αποδοτική από τη ληστεία μιας κανονικής τράπεζας. Αλλάζει η δομή ισχύος· δεν είναι μικρό πράγμα να βλέπει κανείς τον πρόεδρο μιας υπερδύναμης να κάνει διάγγελμα εναντίον μιας μικρής ομάδας hackers των Wikileaks που δημοσιοποίησαν τις αναφορές στρατιωτικών και διπλωματών των ΗΠΑ. Αλλάζει ο τρόπος παραγωγής υπηρεσιών και προϊόντων που έχει διασπαρεί σε κάθε γωνιά της οικουμένης. Αλλάζουν οι σχέσεις ιδιοκτησίας στους προσοδοφόρους πληροφοριακούς τομείς, αλλά και η έννοια της ιδιοκτησίας καθαυτή· ένα χωράφι, ένα εργοστάσιο μπορεί να οριστεί και να προστατευτεί, μια πολύτιμη πληροφορία ή ιδέα όχι.

Κανείς δεν ξέρει πώς θα καταλήξει ο νέος τεχνολογικός μας κόσμος. «Η πρόβλεψη είναι δύσκολη. Ειδικά για το μέλλον», είχε πει ο μεγάλος Δανός φυσικός Νιλς Μπορ. Είναι εντυπωσιακό ότι παρ’ όλες αυτές τις νέες δυνατότητες συλλογής και ανάλυσης απεριόριστων ποσοτήτων με στοιχεία, οι ικανότητές μας για πρόβλεψη δείχνουν πιο περιορισμένες από ποτέ. Φαίνεται ότι η ανθρώπινη φύση επιμένει πάνω απ’ όλα σ’ ένα στοιχείο: το μυστήριο. Πιο αναλυτικός ήταν ο Ρότζερ Κόεν των New York Times: «Είναι εντυπωσιακό ότι παρ’ όλες αυτές τις νέες δυνατότητες συλλογής και ανάλυσης απεριόριστων ποσοτήτων με στοιχεία, οι ικανότητές μας για πρόβλεψη δείχνουν πιο περιορισμένες από ποτέ. Φαίνεται ότι η ανθρώπινη φύση επιμένει πάνω απ’ όλα σε μια ποιότητα: το μυστήριό της. Είναι όμως ανακουφιστικό ότι δεν μπορούμε να ξέρουμε τι θα γίνει. Για να παραφράσω τον Κίρκεργκορ, ο χρόνος πάει μπροστά αλλά η κατανόηση προς τα πίσω. Και όπως παρατήρησε ο σκηνοθέτης Ζαν-Λικ Γκοντάρ, μια ταινία πρέπει να έχει αρχή, μέση και τέλος, αλλά όχι αναγκαστικά με αυτή τη σειρά».

Η ζωή μας εξαρτάται από τις βιταμίνες

Εμφανίστηκαν πριν από περίπου 4 δισ. χρόνια και οι πρώιμες μορφές ζωής μπορούσαν να τις συνθέσουν μόνες τους

The New York Times

Το 1602, ο ισπανικός στόλος έπλεε στον ωκεανό, κοντά στην ακτή του Μεξικού, όταν το πλήρωμα άρχισε να αρρωσταίνει βαριά. «Το πρώτο σύμπτωμα ήταν πόνος σε ολόκληρο το σώμα», έγραψε ο Αντόνιο ντε λα Ασενσιόν, ένας ιερέας της αποστολής. «Μελανές κηλίδες αρχίζουν να καλύπτουν το σώμα, ειδικά από τη μέση και κάτω. Στη συνέχεια τα ούλα πρήζονται τόσο που τα σαγόνια δεν μπορούν να κλείσουν και έτσι oι ασθενείς πίνουν μόνο υγρά. Τελικά πεθαίνουν ξαφνικά».

Το πλήρωμα έπασχε από σκορβούτο, μια ασθένεια που ήταν ταυτόχρονα συνήθης αλλά και μυστηριώδης. Κανείς δεν ήξερε γιατί «χτυπούσε» τους ναυτικούς ή πώς θεραπεύεται. Αλλά σε αυτό το ταξίδι το 1602, ο Ασενσιόν παρατήρησε κάτι που το εξέλαβε ως θαύμα. Ενώ το πλήρωμα είχε βγει στην ξηρά για να θάψει τους νεκρούς, ένας άρρωστος ναύτης έκοψε και έφαγε ένα φραγκόσυκο. Αρχισε να αισθάνεται καλύτερα, και οι συνάδελφοί του ακολούθησαν το παράδειγμά του, παίρνοντας και φραγκόσυκα μαζί τους στο καράβι. «Μέσα σε δύο εβδομάδες, οι πληγές είχαν επουλωθεί», έγραψε ο ιερέας.

Σταδιακά, μέσα στους επόμενους δύο αιώνες, έγινε σαφές ότι το σκορβούτο προκαλείται από την έλλειψη φρούτων και λαχανικών κατά τη διάρκεια μεγάλων ταξιδιών. Από τα τέλη του 1700, το Βρετανικό Ναυτικό άρχισε να εφοδιάζει τα πλοία με εκατομμύρια λίτρα χυμό λεμόνι, εξαλείφοντας το σκορβούτο. Παρ’ όλα αυτά, έπρεπε να περάσουν ακόμα 200 χρόνια μέχρι το 1928, όταν ο Ούγγρος βιοχημικός Αλμπερτ Ζεντ-Γκιόργκι ανακάλυψε ότι το συστατικό που θεραπεύει το σκορβούτο είναι η βιταμίνη C.

Τα πειράματα του Ζεντ-Γκιόργκι ήταν μέρος της γενικότερης τάσης των αρχών του 20ού αιώνα να εξιχνιαστεί ο ρόλος των βιταμινών. Οι επιστήμονες δεν άργησαν να αντιληφθούν ότι για τη σωστή λειτουργία του ανθρώπινου σώματος είναι απαραίτητες μικροσκοπικές ποσότητες δεκατριών οργανικών μορίων, των βιταμινών, που η ύπαρξή τους σε ανεπαρκείς ποσότητες οδηγεί σε διάφορες ασθένειες. Για παράδειγμα η έλλειψη της βιταμίνης Α οδηγεί σε τύφλωση, της βιταμίνης Β12 σε έντονη αναιμία, της βιταμίνης D στην ασθένεια των οστών, τη ραχίτιδα.

Ενώ οι περισσότερες έρευνες σήμερα επικεντρώνονται στην ποσότητα των βιταμινών που είναι απαραίτητες για να παραμένουμε υγιείς, δεν απαντούν σε μια βασική ερώτηση: Πώς καταλήξαμε να είμαστε τόσο εξαρτημένοι από αυτά τα μικρά παράξενα μόρια;

Πρόσφατες έρευνες προσφέρουν νέες απαντήσεις. Οι βιταμίνες φαίνεται να ήταν απαραίτητες για τη ζωή από τα πρώτα στάδια της εμφάνισής της, περίπου τέσσερα δισεκατομμύρια χρόνια πριν. Και ενώ οι πρώιμες μορφές ζωής μπορούσαν να συνθέσουν μόνες τους τις βιταμίνες που χρειάζονται, αλλά είδη, συμπεριλαμβανόμενου του ανθρώπου, έχασαν αργότερα αυτή την ικανότητα και άρχισαν να εξαρτώνται το ένα από το άλλο για την πρόσληψη βιταμινών. Οι βιταμίνες δημιουργούνται από ζωντανά κύτταρα, είτε δικών μας, είτε άλλων ειδών. Για παράδειγμα, η βιταμίνη D παράγεται στο δέρμα μας όταν το φως του ήλιου χτυπά ένα παράγωγο της χοληστερίνης. Μια λεμονιά φτιάχνει τη βιταμίνη C από γλυκόζη.

Η ικανότητα που χάσαμε με τον καιρό

Ενώ εμείς χάσαμε την ικανότητά μας να φτιάχνουμε βιταμίνες, κάποια άλλα είδη εξελίχθηκαν προς την αντίθετη κατεύθυνση. Τα φυτά, για παράδειγμα, εξελίχθηκαν σε εργοστάσια παρασκευής βιταμίνης C, στοιβάζοντάς την σε φύλλα και καρπούς. Αρχικά η βιταμίνη C πιθανώς να τα προφύλασσε από το στρες, κάτι που κάνει και στους ανθρώπους. Αλλά με την πάροδο του χρόνου, η βιταμίνη αυτή ανέλαβε νέες «αρμοδιότητες» στα φυτά, όπως το να βοηθά στην ανάπτυξη των καρπών.

Πολλά σπονδυλωτά μπορούν να φτιάξουν βιταμίνη C χρησιμοποιώντας ένα πανομοιότυπο σύνολο γονιδίων. «Θα έπρεπε να είμαστε σε θέση να την παράγουμε και εμείς, δεδομένου ότι έχουμε όλα τα γονίδια», δήλωσε η Ρεμπέκα Στίβενς του Γαλλικού Εθνικού Ινστιτούτου Γεωργικής Ερευνας.

Σε αντίθεση όμως με τον βάτραχο ή το καγκουρό εμείς δεν μπορούμε να φτιάξουμε βιταμίνη C.

Τα πρωτεύοντα θηλαστικά όμως δεν είναι τα μόνα ζώα στα οποία το γονίδιο GULO είναι ανενεργό. Το ίδιο ισχύει και σε άλλα ζώα, όπως στις νυχτερίδες και τα ωδικά πτηνά. Οι επιστήμονες έχουν διαπιστώσει ότι τα ζώα σταματούν να παράγουν μόνα τους βιταμίνη C όταν αλλάξουν οι διατροφικές τους συνήθειες και αρχίσουν να καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες αυτής της βιταμίνης. Οι πρόγονοί μας, για παράδειγμα, τρώγοντας φρούτα και φύλλα, άρχισαν να προσλαμβάνουν πολύ περισσότερη βιταμίνη C απ’ ό,τι χρειάζονταν.

Η Κάθριν Χέιλιγουελ από το Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ σε μία πρόσφατη έρευνά της σχετική με τη φθορά των βιταμινών, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Trends in Genetics, λέει: «Αν περιβάλλεστε από μια βιταμίνη για μεγάλο χρονικό διάστημα, τότε δεν υπάρχει η ανάγκη να χρησιμοποιήσετε το γονίδιο για την παρασκευή της».

ΜΙΑ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ ΚΟΡΥΦΑΙΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΛΟΓΟΥ ΣΤΙΒΕΝ ΡΑΝΣΙΜΑΝ

ΠΑΤΗΣΤΕ ΕΔΩ

Οι Βεδουίνοι έσωσαν την Αγία Αικατερίνη

ΣΤΑΥΡΟΣ ΤΖΙΜΑΣ

·                                  

Bεδουίνοι, συνυπάρχουν με τους μοναχούς της Αγίας Αικατερίνης, «εν ειρήνη και ομονοία», από την εποχή του αυτοκράτορα Ιουστινιανού, οπότε και χτίστηκε η μονή και όταν χρειάστηκε, όπως τις ημέρες της εξέγερσης στην Αίγυπτο, πήραν τα όπλα για να την υπερασπιστούν από φανατικούς ισλαμιστές.

ΕΤΙΚΕΤΕΣ:

«...Μόλις η κατάσταση αγρίεψε, οι Βεδουίνοι περικύκλωσαν το μοναστήρι. Ηταν οπλισμένοι. Στην αρχή τα όπλα τα είχαν κρυμμένα κάτω από τις κελεμπίες, μετά τα κρατούσαν φανερά. Ευτυχώς δεν χρειάστηκε να τα χρησιμοποιήσουν...».

Ο ηγούμενος της Ιεράς Μονής Αγίας Αικατερίνης του Σινά, Δαμιανός, αφηγείται στην «Κ» άγνωστες πτυχές της «Αραβικής Ανοιξης», και το πώς νομαδικές φυλές μουσουλμάνων της ερήμου έθεσαν υπό την προστασία τους, το παλαιότερο μοναστήρι της Χριστιανοσύνης, στις παρυφές της Αγίας Κορυφής, όπου σύμφωνα με την Παλαιά Διαθήκη, ο Μωυσής παρέλαβε τις πλάκες με τις Δέκα Εντολές. Μιλάει ακόμα για τα προβλήματα της μονής με ακραίους ισλαμιστικούς κύκλους, τα δεινά των χριστιανών της Μέσης Ανατολής, αλλά και τη μακραίωνη αρμονική συμβίωση του ορθόδοξου χριστιανικού μοναχισμού με το μουσουλμανικό στοιχείο στην ταραγμένη περιοχή του Σινά.

«Τις μέρες εκείνες της επανάστασης κατά του Μουμπάρακ είχαμε έναν ξεσηκωμό και μια γενικευμένη αναρχία. Υπήρχαν φόβοι ότι κάποιες φυλές από το βόρειο Σινά θα κατέβουν για λεηλασίες. Τότε οι Βεδουίνοι πήραν τα όπλα και δημιούργησαν ένα κλοιό, μια ασπίδα προστασίας γύρω από το μοναστήρι...». Δεινοί πολεμιστές οι Βεδουίνοι, συνυπάρχουν με τους μοναχούς της Αγίας Αικατερίνης, «εν ειρήνη και ομονοία», από την εποχή του αυτοκράτορα Ιουστινιανού, οπότε και χτίστηκε η μονή και όταν χρειάστηκε, όπως τις ημέρες της εξέγερσης στην Αίγυπτο, πήραν τα όπλα για  να  την  υπερασπιστούν.

«Υπάρχει ιστορικά μια καλή σχέση με τους μουσουλμάνους, με εξαίρεση κάποιες περιόδους. Λογικό είναι μέσα στους τόσους αιώνες να υπάρχουν και κάποια μελανά σημεία. Αυτά όμως ήταν ελάχιστα».

Ο σεβασμός προς τη διαφορετικότητα στην πίστη δεν υπήρξε, ωστόσο, το μοναδικό κίνητρο που οι Βεδουίνοι ζώστηκαν τα άρματα και δημιούργησαν κλοιό ασφαλείας για τους 27 μοναχούς και βεβαίως τα ανεκτίμητης αξίας βιβλία, χειρόγραφα, βυζαντινά κειμήλια που φυλάσσονται, σε συνθήκες  υψηλής  ασφάλειας,  όπως  τονίζει ο ηγούμενος Δαμιανός.

Η μονή υπήρξε και εξακολουθεί να λειτουργεί ως αστείρευτη πηγή εσόδων για τους Βεδουίνους, που έχτισαν γύρω από αυτήν μια ολόκληρη πόλη, ομώνυμη, με περισσότερους από 4.000 κατοίκους που ζουν από τον τουρισμό.

«Μέχρι την αναταραχή της εξέγερσης έφταναν στο μοναστήρι περισσότεροι από 300.000 τουρίστες κάθε χρόνο», λέει στην «Κ» ο ηγούμενος και εξηγεί:

«Πέρα από την περιήγηση στη μονή αρκετοί προσκυνητές κατευθύνονται προς την Αγία Κορυφή για θρησκευτικό προσκύνημα και φυσιολατρικούς λόγους. Οι Βεδουίνοι άφησαν τις καμήλες, με τις οποίες μετέφεραν τουρίστες, εγκατέλειψαν τις σκηνές, έφτιαξαν σπίτια, αγόρασαν αυτοκίνητα άνοιξαν καταστήματα εστίασης και πώλησης σουβενίρ, ενώ 140 άτομα απασχολούνται μόνιμα στη μονή με ένσημα, κανονικά».

Θεωρίες συνωμοσίας

Φάρος της χριστιανοσύνης η μονή, σε έναν ωκεανό μουσουλμάνων, δεν θα μπορούσε, παρά ταύτα, να μην αποτελεί και «αγκάθι στα μάτια», κάποιων ακραίων ισλαμιστών.

Θεωρίες συνωμοσίας αναπτύσσονται από σαλαφιστικούς (φανατικούς ισλαμιστές που αριθμούν γύρω στα 7 εκατ. στην Αίγυπτο) κύκλους, τροφοδοτώντας ατμόσφαιρα καχυποψίας γύρω από την προαιώνια παρουσία του ιστορικού μοναστηριού σε μια άκρως ευαίσθητη γεωπολιτικά περιοχή όπως η χερσόνησος του Σινά, με αφορμή κάποιες μάλλον ασήμαντες οικιστικές επεκτάσεις στην αχανή και άνυδρη έρημο.

«Η Μοσάντ με κρυφά παιχνίδια προσπαθεί να επανακτήσει το Σινά διά μέσου Ελλήνων μοναχών», «Η Ε.Ε. έδωσε 18 εκατ. ευρώ για να υδροδοτήσει το κράτος των μοναχών με νερά του Νείλου», είναι μερικοί από τους τίτλους σαλαφιστικών εφημερίδων. «Πρόκειται για προπαγάνδα μεμονωμένων ανεύθυνων ατόμων την οποία εκμεταλλεύονται κάποιοι ακραίοι κύκλοι. Η επίσημη πολιτεία είναι υπέρ της μονής», λέει ο πατήρ Δαμιανός.

Στο πλευρό των μοναχών και ο σεΐχης Ahmet Abou Rashed El-Gebali της φυλής Gabalia, που ζει στην περιοχή της Αγίας Αικατερίνης, δήλωσε πως η προστασία της μονής και των ιερών τόπων αποτελούν ευθύνη της φυλής του. «Δεν θα επιτραπεί σε κανέναν να βλάψει το μοναστήρι», διεμήνυσε...

Οι διωγμοί στη μοίρα του χριστιανισμού

Στο βόρειο Σινά, φανατικοί ισλαμιστές προσπαθούσαν ανέκαθεν να φτιάξουν το δικό τους «κράτος εν κράτει» και να το προσαρτήσουν στη συνέχεια στη Λωρίδα της Γάζας και τα παλαιστινιακά εδάφη. Μολονότι δεν το έχουν πετύχει, η ένταση, με κατά καιρούς αιματηρές συγκρούσεις, αιγυπτιακού στρατού και ένοπλων φανατικών που συρρέουν από πολλές αραβικές χώρες, παραμένει.

Στην υπόλοιπη Μέση Ανατολή, ο χριστιανισμός δοκιμάζεται. «Φοβάστε ότι θα αναγκαστούν να φύγουν όλοι οι χριστιανοί από τον τόπο όπου γεννήθηκε ο χριστιανισμός;», ρωτώ τον 80χρονο ηγούμενο, που εγκαταβιώνει στο Σινά, από τις αρχές της δεκαετίας του ’60.

«Τι να συζητάμε τώρα, ο κόσμος φοβάται και όποιος έχει λεφτά φεύγει, έστω προσωρινά. Η μοίρα του χριστιανισμού ήταν ανέκαθεν να διώκεται. Νομίζω όμως ότι δεν θα αδειάσει εντελώς η Μέση Ανατολή, θα μείνουν κάποιοι χριστιανοί, έστω σαν αλατάκι... Ας γίνει μια παρέμβαση από τους ισχυρούς ώστε να μπορέσουν να γυρίσουν αργότερα που οι πόλεμοι θα σταματήσουν, να βρουν τις περιουσίες τους. Εμείς εδώ μαθαίνουμε τα νέα και προσευχόμαστε».

– Σας τρόμαξε η πτώση Μουμπάρακ και η άνοδος, έστω προσωρινά, στην εξουσία των ισλαμιστών;

– Εντάξει, είχαμε και έχουμε έναν φυσικό φόβο. Πιστεύουμε όμως ότι μας προστατεύει η Αγία Αικατερίνη. Μην ξεχνάτε ότι με την πτώση του Μουμπάρακ, διαλύθηκαν τα πάντα, κατέρρευσε η εξουσία, κινδύνεψε να διαλυθεί ο στρατός. Απειλές δεν είχαμε από κανέναν και είναι σημαντικό αυτό. Η συμβίωση ήταν ανέκαθεν αρμονική, ξέρετε εμείς δεν κάναμε ποτέ προπαγάνδα. Ο καθένας ας πιστεύει εκεί που θέλει...

Ανταλλαγή εθνικών θησαυρών

ΣΤΑΥΡΟΣ ΤΖΙΜΑΣ καθημερινη

ΕΤΙΚΕΤΕΣ:

Οι συζητήσεις διεξάγονται μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, με απόλυτη μυστικότητα και βρίσκονται σε καλό δρόμο. Τα χρονικά περιθώρια άλλωστε στενεύουν. Οι Βούλγαροι τιμούν φέτος τα χίλια χρόνια από τον θάνατο του «πατριάρχη» του έθνους τους, τσάρου Σαμουήλ, και προγραμματίζουν για το φθινόπωρο εντυπωσιακές εκδηλώσεις και τελετές. Το λείψανο του «πατέρα του έθνους» θέλουν να αποτελέσει σε αυτές τη μεγάλη ατραξιόν. Πλην όμως, τον υπερπολύτιμο για τους Βούλγαρους εθνικό θησαυρό, τα οστά δηλαδή του πρώτου αυτοκράτορά τους, τα έχουν οι Ελληνες, που ζητούν ανταλλάγματα για να τα δώσουν.

Ποια είναι αυτά; Μερικές εκατοντάδες βυζαντινά χειρόγραφα, εικόνες και εκκλησιαστικά σκεύη που είχαν αρπάξει οι βουλγαρικές αρχές κατοχής το 1918 στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο από τις Μονές Τιμίου Προδρόμου Δράμας και Παναγίας Αχειροποιήτου Παγγαίου. Με την υπογραφή της συνθήκης του Νεϊγί, το 1920, οι Βούλγαροι επέστρεψαν τα κειμήλια της Μονής Προδρόμου, όχι όμως και τα 400 και πλέον που είχαν πάρει από το μοναστήρι των Σερρών και τα οποία φυλάσσονται στο μουσείο Ιβάν Ντουίτσεφ, στη Σόφια.

Η ανακάλυψη

Πίσω στο 1969. Ο καθηγητής του ΑΠΘ Νικόλαος Μουτσόπουλος ανακαλύπτει σε ανασκαφή στην Πρέσπα, πλάι στον τάφο με το λείψανο του Αγίου Αχιλλείου, τέσσερις «περίοπτες», όπως τις χαρακτηρίζει μιλώντας στην «Κ», σαρκοφάγους. Κατόπιν διεξοδικών επιστημονικών και ιστορικών ελέγχων αποφαίνεται –και σε αυτό συμφώνησαν και οι Βούλγαροι ειδικοί, που στη συνέχεια εξέτασαν τα οστά– ότι ανήκαν στον βασιλιά Σαμουήλ και σε στενούς συγγενείς του.

Πώς βρέθηκε στην Πρέσπα ο Σαμουήλ; Μετά τη συντριβή του από τα βυζαντινά στρατεύματα στη μάχη του Κλειδίου το 1014, θα καταφύγει εκεί, όπου νωρίτερα είχε ενταφιάσει το λείψανο του Αγίου Αχιλλείου, που είχε αρπάξει από τη Λάρισα, και θα πεθάνει στις 6 Οκτωβρίου του ίδιου χρόνου από καρδιακή προσβολή. Επί δεκαετίες ο ομότιμος, πλέον, καθηγητής Μουτσόπουλος φύλασσε τα οστά του Βούλγαρου ηγέτη στο πατάρι του σπιτιού του, για να τα παραδώσει τελικά προσφάτως στο Βυζαντινό Μουσείο της Θεσσαλονίκης, όπου και φυλάσσονται.

Ολο αυτό το διάστημα, οι Βούλγαροι δεν έπαψαν να ζητούν τα οστά του βασιλιά τους. Οπως και η ελληνική πλευρά δεν σταμάτησε να θέτει το θέμα της επιστροφής των κλεμμένων χειρογράφων, χωρίς αποτέλεσμα. Τώρα τα πράγματα δείχνουν να έχουν πάρει καλό δρόμο, με αφορμή τους εορτασμούς στη Βουλγαρία. «Η Ελλάδα μάς δίνει τα οστά», ανήγγειλε προσφάτως η εφημερίδα «24 ώρες» της Βουλγαρίας, στην οποία ο πρόεδρος του Ιδρύματος Βουλγαρική Μνήμη, δρ Μίλεν Βραμπέφσκι, θα δηλώσει επ’ αυτού: «Εδώ και έξι χρόνια η ελληνική πλευρά δηλώνει ετοιμότητα να μας δώσει τα λείψανα του Σαμουήλ και ως αντάλλαγμα να λάβει κάποια βυζαντινά πατριαρχικά χειρόγραφα που κάποτε σώζονταν σε μοναστήρι στη Β. Ελλάδα». Ο κ. Ν. Μουτσόπουλος, κατόπιν εντολής του κ. Σαμαρά, ταξίδεψε προσφάτως στη Σόφια...